Dochodzenie roszczeń z tytułu mobbingu na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego?

Ależ tak! Tyle, że wówczas tak naprawdę dochodzi się roszczeń z tytułu naruszenia dóbr osobistych. Rekompensaty za mobbing można dochodzić w oparciu o różne podstawy prawne, zarówno te ujęte w prawie cywilnym jak i te wynikające z Kodeksu pracy. Ich wybór jest niezwykle istotny ze względu na odmienności postępowania dowodowego, pracownik musi bowiem innych faktów i skutków dowodzić dochodząc roszczeń na podstawie Kodeksu pracy, a innych faktów i skutków dowodzić dochodząc roszczeń na podstawie Kodeksu cywilnego. Doradztwo w tym zakresie i wybór odpowiedniej podstawy prawnej to rola obeznanego w temacie profesjonalnego pełnomocnika. Niezależnie jednak od wskazanej w pozwie podstawy prawnej roszczenie z tytułu stosowania mobbingu będzie rozpatrywał sąd pracy, jako że jest to roszczenie związane ze stosunkiem pracy. Chyba, że z pozwem dotyczącym zadośćuczynienia za naruszenie dób osobistych wystąpi osoba zatrudniona na podstawie umowy cywilnoprawnej.

W jakich sytuacjach?

Aby z odpowiednim pozwem wystąpić w oparciu o Kodeks pracy muszą być wykazane łącznie, wszystkie następujące przesłanki: uporczywość, długotrwałość nękania, zastraszanie pracownika wywołujące u niego zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodujące lub mające na celu poniżenie lub ośmieszenie pracownika, izolowanie go lub wyeliminowanie z zespołu współpracowników. Gdy wszystkich tych przesłanek nie da się łącznie wykazać, lub też niektóre z nich nie zaistniały (szef urządzał awantury, ale pracownik był na tyle odporny psychicznie, że sobie z tym poradził i nie doszło do rozstroju zdrowia, czy chociażby zatraszania i poczucia zaniżonej oceny przydatności zawodowej) wówczas z odpowiednim roszczeniem można wystąpić na podstawie Kodeksu cywilnego.

Może zaistnieć również sytuacja gdy tego typu zachowania zostaną skierowane w stosunku do osoby, która nie jest pracownikiem, lecz jest zatrudniona na podstawie umowy cywilnoprawnej.

Jakie są możliwe żądania poszkodowanego?

Na podstawie Kodeksu cywilnego można wystąpić z roszczeniem niemajątkowym, tj. o zaniechanie naruszania dóbr osobistych (art. 24 § 1 zdanie pierwsze k.c.), lub z roszczeniem o dopełnienie czynności potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych, w szczególności przez złożenie oświadczenia o odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie (art. 24 § 1 zdanie drugie k.c.). Będzie to np. publiczne przeproszenie, choć w tego typu sprawach rozwiązanie to jest zupełnie nie praktykowane.

Można również wystąpić z roszczeniem pieniężnym, tj. o zadośćuczynienie pieniężne za krzywdę doznaną wskutek naruszenia dóbr osobistych lub o zapłatę odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny (art. 24 § 1 zdanie trzecie k.c. i art. 448 k.c.), o naprawienie szkody wyrządzonej naruszeniem dóbr osobistych (art. 24 § 2 k.c. oraz art. 415 i nast. k.c.) lub też o naprawienie szkody wyrządzonej rozstrojem zdrowia (art. 444 k.c.). „Rozstrój zdrowia – w rozumieniu art. 444 § 1 – wyraża się w zakłóceniu funkcjonowania poszczególnych organów, bez ich widocznego uszkodzenia (…). Jest oczywiste, iż często to samo zdarzenie może wywołać zarówno uszkodzenie ciała, jak i rozstrój zdrowia” (tak: Bieniek Gerard w: Dmowski Stanisław, Sychowicz Marek, Ciepła Helena, Kołakowski Krzysztof, Wiśniewski Tadeusz, Żuławska Czesława, Gudowski Jacek, Bieniek Gerard Najnowsze wydanie: Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania. Tom I Warszawa 2007 Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis (wydanie VIII) ss. 730). Rozstrojem zdrowia natomiast w rozumieniu tych przepisów będzie takie oddziałanie na organizm ludzki, które pociąga za sobą zakłócenie jego funkcji. Czas trwania skutków nie ma znaczenia. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą nie tylko trwałe, lecz także przemijające zaburzenia w funkcjonowaniu organizmu polegające na znoszeniu cierpień psychicznych mogą usprawiedliwiać przyznanie zadośćuczynienia pieniężnego (tak: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 2002 r., sygn. akt V CKN 909/00, Lex nr I PK 116/07).

Wysokość zadośćuczynienia

Wysokość zadośćuczynienia zależy od oceny całokształtu okoliczności, w tym rozmiaru doznanych cierpień, ich intensywności, trwałości, jak również wieku poszkodowanego oraz wpływu choroby na jego życie osobiste i zawodowe oraz musi odzwierciedlać aktualne stosunki majątkowe społeczeństwa.