Likwidacja stanowiska pracy w trakcie obniżenia wymiaru czasu pracy w ramach urlopu wychowawczego – nie zawsze możliwa

Zgodnie z art. 186[8] Kodeksu pracy pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie od dnia złożenia przez pracownika uprawnionego do urlopu wychowawczego wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego – do dnia zakończenia tego urlopu, oraz w okresie od dnia złożenia wniosku o obniżenie wymiaru czasu pracy – do dnia powrotu do nieobniżonego wymiaru czasu pracy, nie dłużej jednak niż przez łączny okres 12 miesięcy. W tym przypadku rozwiązanie przez pracodawcę umowy jest dopuszczalne tylko w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy, a także gdy zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika.

Wyjątek

Jeżeli jednak zakład pracy zatrudnia co najmniej 20 pracowników to objęty jest regulacjami ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz. U. nr 90, poz. 844 ze zm.), zwanej dalej ustawą o zwolnieniach grupowych. Ustawa ta wyodrębnia pojęcia zwolnień grupowych i indywidualnych – w zależności od liczby zwalnianych pracowników. Na gruncie tejże ustawy Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 15 lutego 2006 r. II PZP 13/0 wypowiedział się, że przepisy art. 10 ust. 1 i 2 ustawy o zwolnieniach grupowych mogą stanowić podstawę rozwiązania stosunku pracy z pracownikiem w okresie urlopu wychowawczego także w sytuacjach, gdy nie następuje ogłoszenie upadłości, likwidacja pracodawcy lub przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika, a więc wówczas gdy zachodzi potrzeba zlikwidowania pojedynczego stanowiska. Akurat tego, które zajmuje pracownik na urlopie wychowawczym.

Identyczna jest sytuacja gdy pracownik uprawniony do urlopu wychowawczego zgłosi wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy na podstawie art. 186[8] Kodeksu pracy. Ochrona przewidziana w tym artykule nie ma bowiem zastosowania w przypadku rozwiązania z pracownikiem umowy o pracę w trybie ustawy o zwolnieniach grupowych. Przepisy art. 10 ust. 1 i 2 tej ustawy mogą stanowić podstawę rozwiązania stosunku pracy z pracownikiem w okresie urlopu wychowawczego także w sytuacjach, gdy zachodzą przesłanki przewidziane w art. 186[8] Kodeksu pracy tj. gdy pracownik korzysta z takiej alternatywnej formy wykorzystania urlopu wychowawczego. Potwierdził to Sąd Najwyższy w wyroku z 9 grudnia 2015 r. (sygn. akt I PK 8/15, LEX nr 1932210).

Jest jedno ale….

Do pracowników przebywających na urlopach wychowawczych i korzystających z obniżonego wymiaru czasu pracy w ramach urlopu wychowawczego odnosi się natomiast art. 10 ust. 2 ustawy o zwolnieniach grupowych, według którego w przypadku gdy pracodawca zatrudnia co najmniej 20 osób i chce dokonać zwolnień indywidualnych może rozwiązać stosunki pracy w drodze wypowiedzenia z tymi właśnie pracownikami ale pod warunkiem niezgłoszenia sprzeciwu przez zakładową organizację związkową w terminie 14 dni od otrzymania zawiadomienia o zamierzonym wypowiedzeniu. Przepis ten znosi szczególną ochronę ustanowioną w 186[8] Kodeksu pracy, ale w to miejsce wprowadza obligatoryjną konsultację związkową, a ściślej konieczność zwrócenia się przez pracodawcę o wyrażenie stanowiska przez zakładową organizację związkową.

Wymóg niezgłoszenia sprzeciwu przez organizację związkową jako przesłanka złożenia przez pracodawcę zgodnego z prawem oświadczenia o wypowiedzeniu stosunku pracy dotyczy tylko pracowników reprezentowanych przez zakładowe organizacje związkowe działające u pracodawcy.

Co w przypadku gdy pracownika nie reprezentuje żadna organizacja związkowa lub w zakładzie pracy nie funkcjonuje żaden związek zawodowy? Wówczas pracodawca będzie mógł dokonać likwidacji stanowiska pracy i złożyć pracownikowi wypowiedzenie umowy o pracę.

Reasumując

W tego typu sytuacjach pracownik będzie miał zróżnicowaną sytuację w zależności od tego ilu pracowników zatrudnia zakład pracy oraz czy w zakładzie pracy działa związek zawodowy, który reprezentuje pracownika przebywającego na urlopie wychowawczym lub korzystającego z obniżonego wymiaru czasu pracy. Nie będzie możliwe skuteczne wypowiedzenie umowy o pracę z powodu likwidacji stanowiska pracy gdy pracodawca zatrudnia mniej niż 20 osób. Nie jest on bowiem objęty reżimem ustawy o tzw. zwolnieniach grupowych.